Аңдатпа

ХХІ ғасырдың басы мемлекеттердің өзара тәуелділігін арттырған және сонымен бірге әлемдік тәртіптің осалдығын әшкерелеген жаһандану үдерістерінің серпінімен ерекшеленеді. Саяси және экономикалық тепе-теңдікті бұзу, санкциялық шектеулер мен халықаралық қатынастардың өзгеруі шиеленістің жаңа бағыттарын ашты. Осының аясында діни фактор жаһандық әлеуметтік-мәдени динамиканың негізгі элементіне айналуда: оның ықпалы дәстүрлі институттар мен рухани тәжірибелер арқылы да, заңдастырудың балама көздері рөлін талап ететін радикалды және экстремистік ағымдардың белсендіруі арқылы да көрінеді. Бұл үдерістер дәстүрлі құндылық бағдарлардың эрозиясымен және әлеуметтік нормалардың өзгеруімен қатар жүреді. Осы тұрғыда этноконфессионалдық ізденіс күшейіп, дінге мағына қалыптастырушы және сәйкестендіру тәжірибесінің жүйесі ретінде қызығушылық артып келеді. Жастардың діни санасы мен діни сауаттылығы феноменіне көңіл бөлу ерекше мәнге ие болуда, өйткені қоғамның діни-идеологиялық ахуалын анықтайтын осы топ.

Мақаланың мақсаты болып табылатын діндарлық деңгейінің, діни сананың тереңдігінің және діни сауаттылық дәрежесінің көрсеткіштерін анықтау жеке тұлғаның идеологиялық көзқарастары мен құндылықты-мағыналық құрылымдарының интегративті элементі ретіндегі діндарлықты талдаусыз мүмкін емес. Бұл мақсатты жүзеге асыру «діндарлық» ұғымының концептуализациясы мен типологиясын, діни сана мен діни сауаттылықтың деңгейі мен тереңдігін бағалау критерийлерінің генезисін талап етті.

Зерттеуде қолданыстағы теориялық және әдістемелік тәсілдер жүйеленеді, құбылыстың күрделі сипатына байланысты әдістемелік қиындықтар анықталады. Талдау нәтижелері ізденетін көрсеткіштерді анықтауда біртұтас зерттеу ұстанымының жоқтығын көрсетті. Алматы мен Астанада жинақталған теориялық әзірлемелер мен әлеуметтік деректердің синтезіне сүйене отырып, авторлар діни сана мен сауаттылық көрсеткіштерінің жиынтығын ұсынды, оның ішінде діни өзін-өзі анықтау, діни сенім, діни мотивация, діни мінез-құлық және діндарлық типологиясы.

Түйін сөздер: діндарлық, діни сауаттылық, діндарлық көрсеткіштер, діни сәйкестендіру, сенім, діни мінез-құлық, діндарлық түрлері