Аңдатпа

Қазақстан кеңестік дәуірден күшті философиялық мектеп мұра етіп алды. Бұл көп жыл академик Жабайхан Әбділдин басқарған Алматы диалектикалық логика мектебі. Мектеп логиканы, таным теориясын және абстрактіліктен нақтылыққа өрлеу әдісін зерттеді. Оның еңбегі салмақты әрі түпнұсқалы болды. Дегенмен мектеп марксистік еді әрі кеңестік жүйенің ішінде қалыптасты. Тәуелсіздік алғаннан кейін бұл мұраға баға беру қиындай түсті. Бүгінгі жаһандық деколониялық бетбұрыс посткеңестік ұлттардан отаршыл кірмелерді төл ойдан ажыратуды талап етеді. Мақала бір нақты сұрақ қояды. Қазақстан Алматы мектебін сақтауы керек пе, әлде оны отаршыл қабат ретінде алып тастауы керек пе? Авторлар оны сақтауды, бірақ сын көзбен сақтауды жақтайды. Мектеп бір мезгілде кеңестік туынды әрі нағыз отандық жетістік болды. Оның мүшелері ұлттық институттар құрды, ал кейбірі кейін өз еркімен егемен Қазақстан философиясына бет бұрды. Мектеп өзінің басты мәселелерін Эвальд Ильенковпен ортақ көтерді, ал оның идеялары бүгінде әлемде қайта қызығушылық тудырып отыр. Мектептің өзегіндегі әдіс — жай тәсіл емес, терең мазмұны бар ойлау философиясы, әрі оны қазақ дәстүрінен бөлектемей, онымен ұштастыруға болады. Жұмыста мектептің негізгі еңбектері деколониялық теориямен салыстырыла, тарихи-салыстырмалы әдіспен оқылады. Авторлар зияткерлік егемендік диалектикалық логиканы қазақ ойынан бөлектеуде емес, оны — Мұқан Орынбеков сынды қазақ философтары бастап кеткендей — қазақ ойымен ұштастыруда деген қорытындыға келеді.

Түйін сөздер: диалектикалық логика, Алматы мектебі, Жабайхан Әбділдин, зияткерлік егемендік, деколониялық теория, қазақ философиясы.