Аңдатпа

Мақала Жаңа дәуір ғылымының қалыптасуының философиялық және дүниетанымдық негіздерін талдауға арналған. Қазіргі жаратылыстану ғылымының генезисі мәселесі ғылымның пайда болуын техноғылыми тұрғыдан түсіндіретін көзқарас пен XVI–XVII ғасырлардағы ғылыми революцияны еуропалық мәдениеттің терең интеллектуалдық және рухани өзгерістерімен байланыстыратын тұжырымдамалар арасындағы ғылыми пікірталас контексінде қарастырылады. Зерттеуде жаңа ғылыми рационалдылықтың негізгі белгісі ретінде табиғатты математикаландыру мәселесіне ерекше назар аударылады. Физикалық құбылыстарды сипаттауда математиканы қолдану практикалық тәжірибе мен эмпирикалық дамудың тікелей әрі өздігінен туындайтын нәтижесі болмағаны, керісінше, космостың гетерогендігі және аспандық пен жерлік әлемдердің түбегейлі айырмашылығы туралы түсініктерге негізделген антикалық натурфилософиялық дәстүрді еңсеру нәтижесінде қалыптасқаны көрсетіледі.

Мақалада ғылыми революцияның философиялық және теологиялық алғышарттарының маңызын айқындайтын А. Койре мен П. П. Гайденко ұсынған интерпретациялар талданады. Әлемнің жаратылуы және Құдайдың тәнге енуі догматтарымен байланысты христиандық платонизмнің рационалды әрі танымға қолжетімді табиғат туралы түсініктің қалыптасуындағы шешуші рөлі негізделеді. Сонымен қатар Қайта өрлеу дәуіріндегі герметикалық дәстүрдің табиғатты зерттеуге деген қызығушылықты күшейте отырып, космологиялық дуализм элементтерін сақтап қалған ықпалы қарастырылады. Зерттеу нәтижесінде Жаңа дәуір ғылымының қалыптасуы антикалық философиялық мұраның, христиандық теологияның және жаңа әдіснамалық ұстанымдардың өзара ықпалының күрделі үдерісі ретінде түсіндіріліп, оның нәтижесінде әлемнің математикаланған ғылыми бейнесі орныққаны тұжырымдалады.

Түйін сөздер: ғылыми революция, ғылым генезисі, табиғатты математикаландыру, христиандық платонизм, Галилео Галилей, ғылым философиясы, герметизм.