Аңдатпа

Әділ қоғам орнату Қазақстан тарихының әртүрлі дәуірлерінде қоғамдық сананың басты тақырыбы болды. Бұл жұмыста Қазақстанның 19-ғасырдың соңы мен 20-ғасырдың басындағы Ресей империясының құрамына енуі кезіндегі әділеттілік пен әділетті қоғам орнату туралы түсініктер талданады. Қазақстан тарихындағы осы кезеңдегі сот төрелігі мәселелеріне деген көзқарасымыз осы кезеңдегі қазақ ұлтының қалыптасуымен және мемлекет құрылысымен тығыз байланысты болуымен ерекше. Мақалада Абай мен қазақтың «Алаш» ұлттық қозғалысының көсемдері арасында ынтымақтастық қарым-қатынас орнатып, өзара рухани байыту отаршылдық жаңғырту кезеңінде қазақ халқының әлеуметтік-мәдени және ұлттық дамуына барынша ықпал еткені айқындалады. 1880 жылдардың аяғынан бастап, әсіресе, 1891 жылы Абай зорлық-зомбылық, төңкеріс, төңкеріс арқылы қоғамды өзгертуге, әділеттілікті орнатуға болады деген пікірден бас тарта бастады. Оның орнына, Абай қоғамдағы өзгерістер тек бейбітшілік жағдайында ғана, жеке адамдардың діни-адамгершілік тәрбиесіне негізделген деп есептеді. Алаш қайраткерлері қазақ қоғамында әлеуметтік-мәдени даму мен саяси-құқықтық әділеттілікке жету үшін қазақтардың бойында ұлттық сананы дамытудан басқа жол жоқ деп түсінді. Ел болып, өзінің ұлттық мемлекетін құру арқылы ғана қазақтар әділетті қоғам орната алды.

Түйін сөздер: әділдік, қазақ ұлты, Абай, "Алаш" қозғалысы, ұлттық сана