DOI:
Мақалада әйелдердің діни бірегейлігі гендерлік факторлар, күнделікті діни практикалар, отбасылық қатынастар, этномәдени сабақтастық және цифрлық коммуникация ықпалымен қалыптасатын көпқырлы құрылым ретінде қарастырылады. Зерттеудің негізгі мақсаты – қазіргі Қазақстан жағдайында әйелдердің діни тиесілілігі мен өзіндік бірегейлігін қалай пайымдап, өзара үйлестіретінін анықтау. Мақалада Нэнси Аммерманның «күнделікті дін» тұжырымдамасы, Ричард Дженкинстің «әлеуметтік бірегейлік» теориясы, Кэндис Уэст пен Дон Х. Циммерманның «гендерлік іс-әрекеттер» тұжырымы, Линда Вудхедтің діни субъектілік пен гендерлік стратегияларға қатысты көзқарастары және Биргит Мейердің діннің медиатизациясы жөніндегі еңбектері әйелдердің діндарлығына арналған зерттеулермен сабақтастырыла талданады.
Мақалада тұжырымдамалық талдау және эмпирикалық зерттеулер нәтижелерін салыстырмалы тұрғыдан пайымдау әдістері қолданылады. Діни дәстүрлердің бірнешеуіне қатар тиесілікті білдіретін көпқырлы діни тиесілілік пен бір діни дәстүр аясында қалыптасатын бірегейліктің көпқырлылығы ажыратылады. Қазақстандық материалдар негізінен соңғы құбылысты сипаттауға мүмкіндік береді. Бұл үдеріс ислам нормалары, отбасы тарапынан қойылатын талаптар, мәдени тиесілілік, жеке агенттік және цифрлық кеңістіктегі өзін-өзі таныту арасындағы өзара ықпалдастық тұрғысынан қарастырылады.
Талдау гендерлік қатынастарға бейімделудің тактикалық (tactical) және орнықтырушы (consolidating) стратегияларының қатар жүзеге асуы мүмкін екенін көрсетеді. Әйелдер діни ұстанымдары мен отбасылық міндеттемелерін сақтай отырып, білім алу, кәсіби қызмет және цифрлық медианы пайдалану арқылы өз іс-әрекет аясын кеңейте алады. Цифрлық платформалар өзін-өзі танытуға жаңа мүмкіндіктер ашқанымен, пайдаланушыларды әртүрлі аудиториялардың қатар ықпалы мен қоғамдық бақылауына да ұшыратады. Бұл тұжырымдар ұлттық деңгейде репрезентативті жаңа эмпирикалық зерттеу нәтижелеріне емес, қолданыстағы ғылыми еңбектерді контекстік тұрғыдан пайымдауға негізделген.
Түйін сөздер: көпқырлы діни бірегейлік, діни тиесілілік, «күнделікті дін», «гендерлік іс-әрекеттер», әйелдер агенттігі, цифрлық діндарлық, Қазақстан