Аңдатпа

Мақалада Ходжа Ахмет Ясауи ілімі аясында «жүрек суфизмі» тұжырымдамасы талданады. Оның мәнін ашу, Орталық Азия даласындағы көшпелі қоғамдардың рухани-әлемтанымдық негіздерін қалыптастырудағы рөлін көрсету – осы мақала мақсаты болып табылады. Аталған мақсатқа қол жеткізу үшін Ясауи суфизмінің ішкі, рухани-этикалық, мистикалық қырларына ерекше көңіл бөлу қажет болды, мұнда жүректі тазарту, иманның шыншылдығы және моральдық өзін-өзі жетілдіру – тариқаттың (рухани жолдың) негізгі қағидалары болып саналады. Тариқат негізінде Алланы тану ілімі жатыр, бұл тану адамға дұрыс «Алланың құқықтарын орындауы» үшін Алла тарапынан берілген ақыл (сана) арқылы мүмкін болады. Бұл тану жүректе Алланың өз махаббатының белгісі ретінде оятылған Махаббатты қажет етеді. Мақалада Ясауи іліміне сәйкес, адам жүрегін Құдайға жетелейтін орталық рухани орган ретінде қарастыратын тұжырымға айтарлықтай мән берілгені көрсетіледі. Дәл осы жүрек тұжырымдамасы арқылы Ясауи суфизмі абстрактілі мистикалық доктрина емес, практикалық, рухани-этикалық ілім ретінде көрінеді. Зерттеу аясында жалпығылыми теориялық-әдіснамалық принциптер, сондай-ақ интердисциплинарлық, мәдени-антропологиялық және басқа да тәсілдер қолданылады, бұл Ясауи суфизмін дала қоғамының құндылықтық бағдарларын қалыптастыру факторы ретінде қарастыруға мүмкіндік береді. Ясауи іліміндегі жүрек тұжырымдамасын зерттеу нәтижелері оның түркі далаларының исламдану процесінде және этикалық нормаларды, әлеуметтік бірлікті, діни идентичтілікті қалыптастыру мен дамытуда, тек қазақстандық емес, сонымен бірге басқа түркі халықтары арасында да маңыздылығын көрсетті. Қорытынды ретінде, Ясауи «жүрек суфизмі» көшпелі өркениет жағдайында исламдық дүниетанымның тұрақтылығы мен тереңдігін қамтамасыз еткен маңызды рухани-моралдық факторға айналғаны айтылады.

Түйінді сөздер: суфизм, Ходжа Ахмет Ясауи, жүрек суфизмі, түркі исламдары, рухани мәдениет, жүректі тазалау, даланың дүниетанымы.